POWRÓT

ARTYLERYJSKI CIĄGNIK ACS "MAZUR" D-350

 

Ciągnik artyleryjski D-350 "Mazur" (fotografia Jarosław Sobociński 10.2004 r.)

 Lubuskie Muzeum Wojskowe w Drzonowie k. Zielonej Góry

 

Historia

 

Pod koniec lat 40-tych w jednostkach artylerii ciężkiej LWP nastąpił odczuwalny brak ciągnika artyleryjskiego. Posiadany sprzęt który przeszedł szlak bojowy (np. JA-12, S-80 Staliniec, amerykański ciągnik HD-7),mimo remontów kapitalnych nie mógł spełniać swoich zadań na nowoczesnym polu walki. Na przełomie lat 40-tych i 50-tych próbowano uzupełnić braki konstrukcją ciągnika półgąsienicowego SG-10 opartego na konstrukcji niemieckiego Opla Maultier i rosyjskiego ZIS-42 i GAZ-60. Mimo pomyślnie skończonych prac badawczych ciągnik nie wszedł do produkcji seryjnej.

W latach 50-tych nastąpił duży skok technologiczny w rozwoju przemysłu obronnego w Polsce. Do jednostek LWP zaczął napływać nowy sprzęt  wyprodukowany w kraju. Od roku 1960 w jednostkach  artylerii ciężkiej pojawił się nowy ciągnik artyleryjski "Mazur" D-350.  Ciągnik był produktem Zakładów  Mechanicznych w Łabędach.  Pomysł opracowania konstrukcji ciągnika przy jednoczesnej rezygnacji z licencji wysunęła załoga zakładu. Dzięki wsparciu Szefostwa Służby Samochodowej MON w krótkim czasie powstało biuro konstrukcyjne, w którego skład wchodzili młodzi inżynierowie absolwenci Wojskowej Akademii Technicznej. Prace projektowe rozpoczęte w 1956 r., zakończyły się w pierwszym kwartale 1957 roku  w postaci projektu wstępnego. Po rozpatrzeniu , zaopiniowaniu  projektu i po przyjęciu przez Komitet Szefostwa Służb Samochodowych MON rozpoczęto budowę 2 prototypów oznaczonych jako ACS-Mazur D-300.  Próby poligonowe odbyły się Ośrodku Badawczym Sprzętu Pancernego. Wykryte usterki w czasie badań poligonowych usunięto w dwóch następnych prototypach zbudowanych w pierwszym półroczu 1958 roku., które z powodzeniem przeszły próby poligonowe i fabryczne. Najcięższą próbą dla nowego sprzętu były testy prowadzone w najtrudniejszych miejscach pod względem klimatycznym w ZSRS. Mazury (2szt. + 4szt. z partii informacyjnej z lat 1959 i 1960) z powodzeniem holowały armaty  artylerii ciężkiej, stacje radiolokacyjne w błocie , torfowiskach na zamarzniętym gruncie. Po ostatnich próbach na licznikach ciągników było 5000 km. Wszystkie doświadczenia pomogły w stworzeniu dobrej polskiej konstrukcji i rozpoczęcie produkcji seryjnej Ciągnika Artyleryjskiego D-350 „Mazur”. Produkcja seryjna trwała krótko od 1960 r. do końca 1961 r. (dwa lata). Przy produkcji kooperowały następujące zakłady:

- ZM Łabędy - kabina, skrzynia ładunkowa, układ przeniesienia mocy, koła nośne, montaż końcowy,

- HSW Stalowa Wola - kadłub podwozia, wyciągarka, zawieszenie, urządzenia holownicze (oznaczenie zakładowe wyrobu "S-33",

- PZL Wola - silnik.

Unifikacja części ciągnika z produkowanym również w Zakładach Mechanicznych Bumar Łabędy z czołgiem T-54A dała efekt w postaci znacznego obniżenia kosztów produkcji oraz  szybszego zaopatrywania w części w jednostkach wojskowych. Około 75 % elementów ciągniku pochodzi z czołgu T-54A.

Oprócz LWP ciągnik wszedł również na wyposażenie Czechosłowackiej Armii Ludowej. Jeszcze pod koniec lat 70-tych stanowił wyposażenie jednostek artylerii.  Dzisiaj spotkać go można np. w  Lubuskim Muzeum Wojskowym w Drzonowie koło Zielonej Góry lub na poligonach jako cel (poligon toruński).

 

Ogólny opis ciągnika oraz jego charakterystyka techniczna.

 

Artyleryjski ciągnik sredni „ACS Mazur D-350”jest ciągnikiem gąsienicowym mającym dużą zdolność poruszania się w terenie, dużą siłę pociągową i duże zdolności manewrowe. ACS jest przeznaczony do holowania uzbrojenia i przyczep oraz transportu ładunku na skrzyni ładunkowej o ciężarze 3-5 t. Poza tym może być użyty do wyciągania ugrzęźniętych  wozów i urządzeń  jak też do samowyciągania dzięki posiadaniu wyciągarki.

Załoga ciągnika składa się zasadniczo z jednej osoby tzn. mechanika–kierowcy i dodatkowo z osób obsługujących holowane uzbrojenie lub urządzenie. Dowódca ciągnika jest dowódcą holowanego uzbrojenia. W kabinie znajduje się pomieszczenie 9 osób wraz z kierowcą ciągnika. Głównymi częściami ciągnika są : rama, silnik, układ napędowy, wyciągarka, układ jezdny, kabina, skrzynia ładunkowa przykryta od góry opończą i instalacja elektryczna wraz z sygnalizacją świetlną. Ciągnik wyposażony jest w komplet części zapasowych, narzędzi, przyborów.  

Rama ciągnika służy do zamontowania na niej zespołów i urządzeń. Można podzielić ją na trzy części:

- część przednia, w której zamontowane są silnik, zespoły układu napędowego i chłodnica;

- cześć środkowa, w której zamontowane są podgrzewacz, akumulatory, zbiorniki i urządzenia pomocnicze układów;

- część tylna, w której jest zamontowana wyciągarka i tylny zbiornik paliwa.

Kabina ciągnika umieszczona jest na ramie w przedniej części ciągnika na poduszkach gumowych nad silnikiem i układem napędowym.

 

Ciągnik artyleryjski D-350 "Mazur" (fotografia Jarosław Sobociński 10.2004 r.) - widok z przodu

 

 

Wewnątrz kabiny w przedniej części z lewej strony umieszczone są dźwignie i pedały mechanizmów kierowania, dźwignia zmiany biegów, dźwignią sterowania wyciągarką, dźwigienka sterowania żaluzjami, oraz tablica mechanika-kierowcy z wmontowanymi w niej przyrządami kontrolno-pomiarowymi, przyciskiem rozrusznika i przyciskiem elektrycznej pompy podtłaczającej olej oraz lampkami sygnalizacyjnymi do porozumiewania się z osobą znajdującą się wewnątrz skrzyni ładunkowej. Pod siedzeniem kierowcy z lewej strony znajduje się wyłącznik baterii akumulatorów  (wyłącznik masy).  Z prawej strony kierowcy znajduje się stolik oraz butla ze sprężonym powietrzem, natomiast w  suficie kabiny znajduje się luk obserwacyjno-wentylacyjny.

Skrzynia ładunkowa zamontowana jest na ramie za kabiną, z przodu na jednej śrubie z każdej strony, a z tyłu na wsporniku trapezowym. Poza tym skrzynia ładunkowa stoi na dwóch belkach drewnianych przymocowanych do jej podłogi. Skrzynia ładunkowa od góry przykryta jest opończą (brezentem). Ciągnik posiada części zamienne i sprzęt niezbędny w trudnym terenie. Ciągnik  wyposażony jest w reflektory, światła gabarytowe, ostrzegawcze i sygnalizacyjne oraz szkła odbłyskowe.

 

Szczegóły ciągnika D-350 "Mazur"

(fotografie Jarosław Sobociński 10.2004 r.)

 Lubuskie Muzeum Wojskowe w Drzonowie k. Zielonej Góry

 

 

Ciągnik artyleryjski D-350 "Mazur" - skrzynia ładunkowa bez opończy

 

 

Ciągnik artyleryjski D-350 "Mazur" - widoczny hak holowniczy i wyciągarka

 

Ciągnik artyleryjski D-350 "Mazur" - wyszczególniony układ jezdny

 

 

Ciągnik artyleryjski D-350 "Mazur" - opancerzona kabina

 

 

 

 

 

Podstawowe dane techniczne:

 

Ciężar własny – 13 500 kG

Ładowność skrzyni ładunkowej – 12 500 kG

Siła na haku – 12 500 kG

Maksymalny ciężar przyczepy – 25 000 kG

Długość całkowita – 5,81 m

Szerokość – 2,89 m

Wysokość – 2,695 m

Prześwit – 0,465 m

Prędkość jazdy po szosie - 53 km/h

Zasięg jazdy (z ładunkiem i przyczepą) – 490 km

Pokonywane przeszkody:

- maksymalny kąt wzniesienia – 300

- maksymalny kąt przechyłu bocznego – 350

- brody o głębokości – 0,80 m

Napęd – silni W-54 wysokoprężny, 4-suwowy, 12-cylindrowy, o mocy maks. 350 KM przy 1700 obr/min.

 

 

 

 

 

Bibliografia

Artyleryjski Ciągnik ACS (Mazur D-350). Opis konstrukcji i eksploatacji - Wydawnictwo MON - 1963

E. Gajkowski - Na poligonie i defiladzie-W-wa 1975

Podziękowania dla Leszka Chmielewskiego