<< poprzednia strona   |   |   strona główna   |   kontakt   |  

 

 

120 mm moździerz samobieżny dwulufowy

AMOS

 

 

120 mm moździerz samobieżny AMOS

(fot. poligon artyleryjski w Toruniu 14.09.2006 r.)

 

Historia fińskiego przemysłu obronnego - Patria

 

Rodzina moździerzy fińskiej Patrii, bierze swój rodowód z przełomu lat 20. i 30. ubiegłego stulecia, gdy w zakładach Tampella w Tampere uruchomiono produkcję moździerza Krh. 26 kalibru 81 mm, bazującego na konstrukcji Stokesa i Brandta. W następnych latach, obok wielu prototypów, powstały kolejne modyfikacje moździerza 81 mm, a także nowe, seryjnie produkowane, moździerze kalibrów 60 i 120 mm. Te ostatnie stały się po zakończeniu II wojny światowej prawdziwym przebojem fińskiej firmy, o czym może świadczyć niezwykle owocna współpraca w zakresie opracowania i produkcji moździerzy oraz innych dział artyleryjskich z izraelską firmą Soltam (dziś powiedzielibyśmy, że było to fińsko-izraelskie joint venture), zapoczątkowana na początku lat 50., a także inne sukcesy eksportowe. W 1991 r. Tampella przekształciła się w Vammas Oy, firmę powstałą z połączenia z zakładami Vammaskoski o podobnym profilu produkcyjnym, podlegającymi dotąd helsińskiemu ministerstwu obrony. Produkcję przeniesiono wówczas do miejscowości Vammala koło Tampere. W 1997 r. firma te weszła w skład grupy przemysłowej Patria Industries Oyjako Patria Vammas Oy (dziś oddział Patria Weapon Systems Oy). W jej ofercie, obok doskonałych holowanych armato-haubic 155 mm, pozostają holowane moździerze 120 mm Krh92 (dalekonośny, donośność maks. 9000 m, masa na stanowisku 286 kg) oraz 120 mm Standard Mortar (donośność maks. 7300 m, masa na stanowisku 159 kg), a także lekkie 81 mm Krh 96 i Krh97 (wersja Commando), uważane powszechnie za szczytowe osiągnięcia światowej myśli konstrukcyjnej w zakresie klasycznych moździerzy gładkolufowych. Od kilku lat przyszłość firmy wyznaczają jednak moździerze automatyczne, odpowiadające wszystkim wymaganiom współczesnego i perspektywicznego pola walki. Prace nad pierwszym z nich, AMOS-em (Advanced Mortar System), rozpoczęto w 1994 r., zaś w 1996 r. powołano w celu prowadzenia prac nad nim fińsko-szwedzkie konsorcjum Patria Hagglunds Oy. Przedsięwzięcie zostało pomyślnie zrealizowane i dziś system AMOS jest produkowany seryjnie i dostarczany Siłom Zbrojnym Finlandii, a wkrótce także Szwecji i innym kontrahentom.

 

Historia powstania systemu artyleryjskiego AMOS

 

Siły zbrojne państw skandynawskich przywiązują ogromną wagę do wykorzystania moździerzy, składa się na to wiele przyczyn, wśród których należy wymienić wyjątkowo urozmaiconą rzeźbę terenu, preferującą stromotorowe środki wsparcia ogniowego, a jednocześnie utrudniającą wykorzystanie ciężkich holowanych, czy samobieżnych systemów artyleryjskich. Z drugiej strony ich doktryny militarne, oparte na wieloletnich doświadczeniach, preferują działania sił lekkich, o wysokiej mobilności, zdolnych do błyskawicznego przemieszczania się i prowadzenia działań nękających. Moździerz stanowi dla takich pododdziałów podstawowy środek wsparcia ogniowego, a do jego transportu często wykorzystuje się lekkie, zazwyczaj gąsienicowe, pojazdy terenowe, zdolne do poruszania się po błocie, lodzie oraz śniegu.

Konsultacje pomiędzy przedstawicielami sił zbrojnych Finlandii, Szwecji, Danii i Norwegii, a także Kanady doprowadziły do wypracowania koncepcji wysokomobilnego, zautomatyzowanego moździerza kalibru 120 mm, który mógłby stanowić optymalny środek wsparcia, przezbrajanych w nowoczesny sprzęt, jednostek zmechanizowanych. Program zapoczątkowany został w 1996 r., gdy zawiązała się grupa robocza państw nordyckich, z dominującym udziałem Szwecji i Finlandii, której celem było opracowanie i wdrożenie nowoczesnego, modułowego moździerza samobieżnego AMOS (Advanced Mortar System), dostosowanego do wykorzystania w specyficznych warunkach terenowych oraz klimatycznych Skandynawii, zarazem zapewniającego duży stopień ochrony załogi przed ostrzałem i oddziaływaniem broni masowego rażenia Chociaż wiązało się to ze wzrostem kosztów i komplikacją konstrukcji, zdecydowano się na zautomatyzowany system wieżowy, umożliwiającego instalację na różnych typach opancerzonych podwozi kołowych i opancerzonych oraz lekkich jednostkach pływających. W chwili podjęcia decyzji o rozpoczęciu budowy takiego systemu, ani armia fińska, ani szwedzka nie były uzbrojone w moździerze samobieżne. Miały jedynie moździerze holowane, które w porównaniu z AMOS-em muszą być przestawione z położenia marszowego w bojowe (co zajmuje jakiś czas), a ich załogi nie są niczym chronione przed ogniem broni strzeleckiej i czynnikami rażenia ABC. Niewątpliwie moździerz samobieżny ma również większe możliwości przemieszczania się po bezdrożach, a co za tym idzie może dotrzeć do takich miejsc, które dla moździerza holowanego są niedostępne, bądź dotarcie do nich trwałoby zbyt długo. Zaletą którą docenili eksperci z obydwu krajów jest też to, że takie odmiany moździerzy mogą się natychmiast wycofać z miejsca z którego ostrzeliwały jakiś obiekt.

Realizatorem programu została spółka Patria Hagglunds Oy z siedzibą Tampere, utworzona w stosunku 50:50 przez Patria Vammas Oy (obecnie Patria Weapon Systems) i Hagglunds Vehicle AB. Jeszcze w 1996 r. przeprowadzono na stacjonarnym stanowisku próby modelu moździerza AMOS-M ładowanego od wylotu lufy, zaś w 1997 r. gotowy była pierwsza wieża modelowa AMOS-TD, z moździerzami ładowanymi od strony wlotowej, próby której potwierdziły pokładane w nim nadzieje. W tym też roku wieżę po raz pierwszy zintegrowano z podwoziem CV90, zaś w 1998 r. z kołowym XA-185. Po zakończeniu fazy studyjnej, w październiku 1999 r. doszło do podpisania porozumienia w sprawie realizacji programu, którego głównymi sygnatariuszami stały się Finlandia i Szwecja, a w charakterze obserwatorów dołączyły do niego Dania i Norwegia, nieco później zaś również Kanada.

W 2000 r. rozpoczęły się próby wojsko­we prototypu PT1 AMOS-a w Finlandii, na podwoziu XA-203, które objęły ponad 1300 strzałów oraz ponad 13 000 km przebiegu, z tego 2800 km w terenie, w roku 2002 r. analogiczne próby, choć w mniejszym zakresie, zrealizowali Szwedzi. Badania wykazały niezwykłą celność AMOSa - błąd kołowy trafienia wynosi poniżej 25 metrów. W efekcie prac konstrukcyjnych powstała autonomiczna wieża obrotowa B30 z dwoma moździerzami 120 mm, posiadającymi wspólną kołyskę, ale każdy z nich ma własny hydrauliczny opornik i pneumatyczny powrotnik, ładowanymi od tyłu i ryglowanymi zamkami klinowymi z klinami pionowymi. Gładkie lufy o długości 3000 mm wyposażone są w przedmuchiwacze. Do obracania wieżą i ustalenia kątów podniesienia broni, służą napędy elektryczne (awaryjne-ręczne). Szybkostrzelność moździerza sięgać może 26 strz./min. i zależna jest od zastosowanego w danej wersji układu ładowania (ręczny, półautomatyczny lub automatyczny). Wersja automatycz­na 830BA dla Szwecji ma zautomatyzowany magazyn amunicji w wydłużonej niszy wieży (dwa 11-pociskowe podajniki rewolwerowe), którego nie ma półautomatyczna wieża 8305 dla Finlandii Czas reakcji ogniowej wynosi 30 sekund, zaś opuszczenia stanowiska po wykonaniu zadania ogniowego nie zajmuje dłużej niż 15 sekund. Wieża wyposażona jest w zaawansowany system kierowania ogniem, którego konfiguracja zależna jest od zamawiającego. Zapewnia on także możliwość strzelania w trybie MR51 (multiple rounds simulta­neous impact), w którym do 14 granatów może jednocześnie razić cel. Warto zwrócić uwagę, że AMOS - oprócz typowego dla moździerzy ognia stromotorowego -może strzelać również ogniem bezpośrednim. Do strzelania wykorzystywać można wszystkie typy 120 mm granatów moździerzowych dla moździerzy gładkolufowych, w tym także inteligentne granaty m/94 Strix produkcji szwedzkiej. Donośność maksymalna może sięgać nawet 15 km, co jest doskonałym wynikiem w tej klasie sprzętu. Przy strzelaniu standardową amunicją osiągana jest donośność 8 km. W typowym zestawie amunicji znajdują się granaty odłamkowe-burzące, kasetowe, oświetlające i dymne.

Pancerz wieży chroni przed ostrzałem pociskami ppanc. kal. 7,62 mm, zaś po nałożeniu dodatkowego pancerza ceramicznego przed pociskami ppanc. kal. 14,5 mm. Masa wieży wersji B30BA wynosi ok. 4400 kg (poziom ochrony 7,62 mm AP), zaś B30S ok. 3600 kg. Obaj główni partnerzy programu zadecydowali o zamontowaniu wieży na podwoziach pojazdów opancerzonych. Szwecja, jeszcze w czerwcu 1996 r. zadecydowało, że nośnikiem AMOSa będzie podwozie gąsienicowego wozu bojowego CV90. Finowie preferowali nośnik kołowy i swój prototyp wieży posadowili na kołowym transporterze opancerzonym w układzie 6x6 serii XAP nie traktując jednak jako docelowego. Autonomiczność wieży pozwala na instalację systemu w zasadzie na dowolny podwoziu o masie 10-25 ton i nośności większej niż 4 tony, w tym kołowych transporterach opancerzonych Pirania III il (8x8), wydłużonym transporterze gąsienicowym M113, czy rosyjskim nośniku gąsienicowym, opartym na bojowym wozie piechoty BMP-3.

Bazując na pomyślnych wynikach prób pod koniec roku 2003 Ministerstwo Obrony Finlandii zamówiło w Patrii 24 moździerz samobieżne AM0S na podwoziu transportera opancerzonego AMV 8x8, było to pierwsze fińskie zamówienie dotyczące tego pojazdu (wartość kontraktu przekroczyła 100 mln euro, co da­je niemały koszt jednostkowy w granicach 4,5 - 5 mln euro za sztukę!). Pierwsze próby z wykorzystaniem doraźnie przystosowanego bazowego podwozia AMV 8x8 zostały przeprowadzone latem 2004 r. Na bazie ich doświadczeń przystąpiono do opracowań specjalnego nośnika dla moździerza, które  został specjalnie przystosowany do zamontowania systemu wieżowego. W jego kadłubie znalazły się dwa magazyny amunicji mieszczące łącznie 50 granatów. Pierwsze AMOSy zostały dostarczone Siłom Zbrojnym Finlandii w 2006 roku. W tym samym roku odbywają się próby wojskowe z udziałem dwóch pierwszych moździerzy 0-serii produkcyjne mające na celu weryfikację wymagań organizacji szkolenia obsługi. Po ich przeanalizowaniu i wprowadzeniu odpowiednich modyfikacji, jesienią do prób dołączą dwa kołowe AMOSy. Ich próby będą miały charakter prób kwalifikacyjnych wozów w konfiguracji seryjnej. Od października 2006 roku do 2009 roku  trwać bęc dostawy seryjnych systemów. Wejdą on do wyposażenia brygad wysokiej gotowości  Pori oraz Karelia. Każdy batalion zmechanizowany otrzyma kompanię moździerzy; AMOS, składającą się z wozu dowodzenia dwóch plutonów ogniowych (po dwa moździerze i jeden wóz amunicyjny w każdym) oraz plutonu logistycznego z czterema wozami amunicyjnymi. Nie jest wykluczone z mówienie kolejnych systemów dla brygad stacjonującej na północy kraju.

Postępują także próby w Szwecji, które osiągnęły etap bezpośrednio poprzedzający złożenie zamówienia na wozy seryjne. W planach sił zbrojnych Szwecji jest też zamówienie AMOSów w wersji morski które mają być montowane na niewielkie szybkich jednostkach pływających wsparcia ogniowego.

Wśród państw potencjalnie zainteresowanych AMOSem są Stany Zjednoczone które biorą go pod uwagę jako broń wsparcia dla Future Combat System.

 

AMOS-y w Polsce !?

 

AMOS od pewnego czasu budzi także zainteresowanie naszych wojskowych. W ubiegłym roku zapoznał się z nim na poligonie w Rovajarvi ówczesny szef Wojsk Rakietowych i Artylerii gen. bryg. Edward Pawlica. Na uroczystym raucie w Vammala obecnych było aż trzech polskich generałów - dowódca Wojsk Lądowych gen. broni Edward Pietrzyk, radca-koordynator Podsekretarza Stanu MON gen. dyw. Andrzej Pietrzyk oraz szef WRiA gen. bryg. Stanisław Butlak. Nie ukrywają oni, że tego typu system byłby naszej armii potrzebny.

14 września na artyleryjskim poligonie w Toruniu przy obecności przedstawicieli Ministerstwa Obrony Narodowej oraz dowódców Wojsk Lądowych się pokazowe strzelania samobieżnego moździerza.

 

Dane taktyczno-techniczne :

Kaliber – 120 mm

Ilość luf – 2

Długość lufy – 3000 mm

Masa wieży – 3600 kg

Kąt ostrzału w poziomie – nx3600

Kąt ostrzału w pionie - -30 + 850

Załoga - 2+1

Zapas amunicji – 50-60 szt

Szybkostrzelność chwilowa – 16 strz./min.

Szybkostrzelność ciągła – 10 strz./min.

Czas oddania pierwszych 3 strzałów – 4-5 sekund

Donośność maksymalna – 15 000 m

Tryb MRSI - > 10

Czas osiągnięcia gotowości do strzelania – 30 sek.

Czas opuszczenia stanowiska ogniowego – 10 sek

 

 

 

120 mm moździerz samobieżny AMOS - widok z przodu

(fot. poligon artyleryjski w Toruniu 14.09.2006 r.)

 

120 mm moździerz samobieżny AMOS - otwarta osłona kosza wieży

z widocznym podajnikiem amunicji

(fot. poligon artyleryjski w Toruniu 14.09.2006 r.)

 

120 mm moździerz samobieżny AMOS - stelaż amunicyjny

(fot. poligon artyleryjski w Toruniu 14.09.2006 r.)

 

120 mm moździerz samobieżny AMOS - widok z boku

(fot. poligon artyleryjski w Toruniu 14.09.2006 r.)

 

Niszczenie celu ogniem na wprost

(fot. poligon artyleryjski w Toruniu 14.09.2006)

 

 

 

Bibliografia

Tomasz Wachowski - Nowa Technika Wojskow 09.2005

Andrzej Kiński - Nowa Technika Wojskowa 05. 2006, 07.2006

 

 

do góry

poprawna strona dla przeglądarki Firefox  poprawna strona dla przeglądarki Opera  Poprawny CSS!   Poprawny HTML 4.01 Strict!