<< poprzednia strona   |   |   strona główna   |   kontakt   |  
wojsko i technika / broń strzelecka /  Ciężki karabin maszynowy

 

Ciężki karabin maszynowy wz.30

 

Ciężki karabin maszynowy wz.30 odtwarzany

przez Roberta Jaryczewskiego

(fot. Robert Jaryczewski  robjary@poczta.onet.pl )

 

 

Wybór cekaemu Browning przez Wojsko Polskie nastąpił w wyniku ogłoszonego konkursu na karabin maszynowy. Dotychczas używana broń w większości mocno zużyta i nie spełniała wymagań nowoczesnego pola walki. Konkurs odbył się  w grudniu 1927 r.  w Warszawie. Zgłoszono do niego dwa cekaemy Browning wz. 1917 (jeden wykonany przez firmę „Colt" w Hartford, drugi - „Amstrong" w Newcastle), czeski Schwarz­lose wz. 1907/12/24, brytyjski Vickers wz. 1909/27 i francuski Hotchkiss wz. 1914/25.  W lecie następnego roku odbył się ściślejszy konkurs między firmami „Colt", „Amstrong" i „Vickers".

Najlepszy okazał się cekaem firmy „Colt" Browning wz. 1917. Ten też wzór wybrano jako podstawową ciężką broń maszynową. Ponieważ cekaem nie był opatentowany w Polsce, a nie zamierzano kupować licencji, postanowiono przygotować produkcję własnymi siłami. Prace nad modyfikacją i przystosowaniem broni do własnych wymagań rozpoczęto w 1929 r. w Biurze Studiów FK w Warszawie. Należało  dokonać przede wszystkim przewymiarowania elementów i części na system metryczny. Ponadto opracowano i wprowadzono pewne zmiany i ulepszenia. Cekaem do­stosowano do amunicji 7,9 mm, wydłużono lufę, zmieniono nieco chłodnicę, zastosowano celownik krzywiznowy, zainstalowano wsporniki do celowników - kątowego i przeciwlotniczego, wydłużono chwyt i spust. Poprawiono także konstrukcję zatrzasku lufy. Dwa pierwsze modele były gotowe do prób już w lecie 1930 r. Przeprowadzone badania wykazały niewielkie usterki, jak mała wytrzymałość sprężyn podajnika i zaczepu kurkowego oraz wrażliwość broni na nierówne taśmowanie amunicji.  Po dokonaniu poprawek broń skierowano do produkcji.

Ckm wz. 1930 (Browning-Colt) działał na zasadzie wykorzystania energii krótkiego odrzutu lufy z suwadłem i zamka zaryglowanego podczas strzału. Rozwiązanie  takie było powszechnie stosowane w broni tego rodzaju. Mechanizm spustowy cekaemu przystosowany został do ognia ciągłego. Broń chłodzona była wodą - chłodnica miała pojemność 4 l. Zasilanie odbywało się z taśmy parcianej o pojemności  330 naboi. Przyrządy celownicze składały się z pryzmatycznej muszki oraz celownika ramieniowo-krzywiznowego. W celu nadania broni dokładnego kierunku i podniesienia przy celowaniu bezpośrednim lub pośrednim można było stosować celowik-kątomierz wz. 1929 polskiej konstrukcji i produkcji. Do prowadzenia ognia przeciwlotniczego przeznaczony był celownik plot., składający się z celownika słupkowego i muszki kołowej wz. 1929. Konstrukcja broni, nieskomplikowana, z małą  ilością części, łatwa do składania i rozkładania, odznaczała się dużą niezawodnością  działania. Przy wodnym chłodzeniu cekaem miał dużą szybkostrzelność praktyczną. Nową broń - ckm wz. 1930 transportowano w piechocie na biedce i na taczance, w kawalerii  na taczance i na rzędzie jucznym.

Do cekaemu opracowano trzy wzory podstaw. Prototyp pierwszej, która otrzymała w produkcji oznaczenie wz. 1930, wykonano w Zbrojowni nr 2 w Warszawie. Był  to trójnóg o masie 29,3 kg, z jedną nogą tylną i dwiema przednimi, wszystkie o stałej  długości. Podstawa zapewniała ostrzał pionowy w granicach -38° +40°, a poziomy  360° oraz wysokość ognia w granicach 380-880 mm. Ponadto w tylnej nodze umieszczony był maszt plot., wyjmowany i zakładany w osadę dźwigara do prowadzenia ognia plot. W pierwszej serii tych podstaw występowały trudności ze smarowaniem elementów ruchomych, co zostało poprawione w Zbrojowni nr 2 przez zastosowanie  olejarek kulkowych (użyte i w kolejnych wersjach). W przygotowanej następnie ulepszonej wersji - wz. 1934 wprowadzono drobne zmiany w podnośnicy oraz dodano na  tylnej nodze uchwyt do przenoszenia złożonej podstawy. Ponadto zmniejszono jej  masę całkowitą - 26,3 kg i zapewniono ostrzał pionowy w granicach -37° +35°. Podstawę wz. 1934 zatwierdzono 8 kwietnia 1935 r. dla wszystkich rodzajów broni z wy­jątkiem kawalerii. Podstawa wz. 1930 nie spełniała wymagań Departamentu Kawalerii MSWojsk., ze względu na zbyt dużą masę i sposób składania uniemożliwiający  jej transport na rzędzie jucznym. Z tego powodu pod koniec 1932 r. zgłoszono do  prób dwa nowe prototypy podstaw: WR-2-2 i PC-33, które miały spełnić wymagania  kawalerii. Podstawę PC-33 opracowano w Państwowych Wytwórniach Uzbrojenia.  Była ona rozwinięciem wcześniejszej konstrukcji przygotowanej w 1930 r. - podstawy YMA (wysokość od 350 do 850 mm) oraz jej ulepszonej wersji - YCA (wysokość od 335 do 850 mm). Po przeprowadzonych w styczniu 1933 r. próbach okazało się, że  lepsza jest konstrukcja PWU. Potwierdził to praktyczny sprawdzian, jaki obie pod­stawy przeszły w pułkach kawalerii (1., 8., 10. p.uł. oraz 3. i 4. psk) i CWKaw. Ostatecznie po uwzględnieniu uwag użytkowników i wprowadzeniu drobnych zmian podstawa została skierowana do produkcji. Podstawa wz. 1936 zapewniała bardzo dobre warunki do strzelania. Oryginalnie został rozwiązany sposób zawieszenia broni.  Polegał na umieszczeniu w poziomym maszcie elementu sprężynującego, który  amortyzował odrzut broni, pozwalając na uzyskanie doskonałej celności. Maszt  ten, po pionowym ustawieniu, służył do osadzenia broni  w celu prowadzenia ognia  plot., przy czym i w tym położeniu działał element sprężynujący zawieszenia. Ponadto nogi trójnogu miały regulowaną niezależnie długość, co umożliwiało dobre dostosowanie do warunków terenowych. Podstawa wz. 1936 miała masę 26 kg i była bardzo poręczna w użyciu. Twórcą jej był inż. Zygmunt Krotkiewski. Należy wspomnieć, że był on także konstruktorem podstawy Borek (trójnożna, z masztem plot.,  masa - 26 kg, kąt podniesienia -12° +35°) opracowanej dla ckm Maxim wz. 1908  i wz. 1910/28.5

Cekaem wz. 1930 i erkaem wz. 1928 podlegały ulepszeniom. W lutym 1938 r.  poddano próbom nową wersję broni - wz. 1930a. Zwiększona została wytrzymałość  komory nabojowej oraz iglicy, sprężyny podajnika, trzonu zamkowego, tylców i zatrzasku lufy. Przekonstruowano suwadło, trzon zamkowy, urządzenie spustowe i tylce. Zwiększono w ten sposób niezawodność działania broni, w czasie prób na  308 000 strzałów było tylko 336 zacięć. Poprawioną wersję skierowano do produkcji. Dostosowano również cekaem do amunicji kalibru 0.22 (5,6 mm - „long"), celem  lepszego wykorzystania go jako broni szkoleniowej. Autorem tej modyfikacji był inż.  J. Maroszek. Należy jeszcze wspomnieć o zaadaptowaniu cekamu wz. 1930 do uzbrojenia czołgów lekkich Vickers E i 7TP (oraz 6 wozów TKW wykonanych w latach 1933-1934).  Cekaem w tej roli nie zdał jednak w pełni egzaminu. Brak było stałych uchwytów dla  celownika optycznego, położenie wlewnika uniemożliwiało wymianę  płynu w chłodnicy (było konieczne po 1000-1500 strzałach) bezpośrednio z czołgu.  Ponadto duże wymiary chłodnicy i konieczność jej opancerzenia zawieszonego na cekaemie powodowały wzrost masy broni. Nie można było przez to uzyskać właściwego wyważenia jarzma, w którym broń osadzono. Aby wyeliminować tę ostatnią  niedogodność, stosowano później pancerz chłodnicy o mniejszej grubości. Najistotniejszą jednak wadą było to, że tylna część cekaemu była za długa w stosunku do wymiarów wieży czołgowej, co utrudniało jego obsługę. Ckm wz. 1930 zastosowano także do wyposażenia ciężkich schronów bojowych w fortyfikacjach stałych oraz lek­kich schronów bojowych w umocnieniach polowych. Broń montowano w strzelnicach tradytorowych lub w kopułach pancernych. W pierwszym przypadku instalo­wano cekaem na specjalnej ruchomej podstawie szynowej, co pozwalało na uzyskanie  sektora ostrzału w poziomie do 60°, a w pionie do 70°. W schronach polowych broń  ustawiano na sztywnych stołach drewnianych mocowanych do wbetonowanych  w warstwę podłogową belek. W drugim przypadku, tj. przy kopułach pancernych,  umieszczano cekaem na obrotowej podstawie (półokrągłe ramię z przymocowanymi tzw. saniami) osadzonej na nieruchomej kolumnie umożliwiającej 360° obrót broni.

Przyjęte do uzbrojenia i wdrożone do produkcji nowe modele broni maszynowej  - rkm wz. 1928 i ckm wz. 1930 były podstawą do opracowania własnych konstrukcji  lotniczych karabinów maszynowych.

 

 

 Ciężki karabin maszynowy wz.30 w szczegółach

 

 

 

 

 

 
 
 
 
 

 

 

Bibliografia

Andrzej Konstankiewicz-Broń strzelecka i sprzęt artyleryjski formacji polskich i Wojska Polskiego w latach 1914-1939 – Lublin 2003

Fotografie  wykonane w Muzeum Ziemi Sochaczewskiej i Pola Bitwy nad Bzurą przez Roberta Jaryczewskiego  robjary@poczta.onet.pl

do góry

poprawna strona dla przeglądarki Firefox  poprawna strona dla przeglądarki Opera  Poprawny CSS!   Poprawny HTML 4.01 Strict!